Игелек.ру

Онлайн журнал на русском и татарском языках

Коръән һәм Пушкин

ПОДЕЛИТЕСЬ ЧЕРЕЗ СОЦСЕТИ, ВАТСАП, ВАЙБЕР И Т Д...

Борынгы Көнчыгыш шагыйрьләренең бик күп әсәрләрендә Коръәндәге вакыйгалар, гаҗәеп күренешләр чагылдырылган. Мөселман дөньясының изге китабы башка илләрнең, бүтән дингә инанучы әдипләрнең дә игътибарын җәлеп иткән. Бөек рус шагыйре А.Пушкин, шулай ук М.Лермонтов, Л.Толстой, И.Бунин һәм башка күренекле әдипләр дә Коръәннең тирән мәгънәле эчтәлегенә һәм гүзәл шигъриятенә сокланганнар, Коръән тәэсирендә күркәм әсәрләр иҗат иткәннәр…

«В пещере тайной, в день гоненья
Читал я сладостный Коран», — дип язган Пушкин.

«Подражания Корану» Пушкин тарафыннан 1824 елда язылган. Бу әсәр урысчага М. Веревкин тәрҗемә иткән Коръәнне укудан тәэсирләнеп язылган диелә. Ул 9 шигырьдән тора. Әлеге иҗатында шагыйрь пәйгамбәребез Мөхәммәд саллаһу галәйһиссәләмнең һәм изге кешеләрнең тормыш юлыннан эпизодларны сүрәтләгән.

Шагыйрь үзенең көндәлек язмаларында һәм берничә хатында да Коръәнне иска ала. Пушкинның Коръән белән бәйләнешле иң зур, иң мөһим әсәре, әлбәттә, 9 бүлектән торган «Подражания Корану» исемле шигырь бәйләме.

«Подражания Корану Пушкина и их первоисточник» дигән хезмәтендә К.Кашталева Пушкинның Коръәнгә карашы, аның шигырьләре белән бәйләнешен ачыклый.

Пушкин Коръәнгә ияреп язылган шигырьләрен 1824 елда бастырган. Моңа кадәр Россиядә Коръән берничә мәртәбә латин, немец, француз, инглиз һәм урыс телләрендә тәрҗемә ителеп чыккан булган. Урыс теленә ул 1790 елда М.Веревкин, ә 1792 елда А.Колмаков тарафыннан тәрҗемә ителә. Кашталева язуы буенча, Пушкин гарәп телен белмәгән, шуңа күрә ул Коръәннең тәрҗемә ителмәгән төп нөсхәсен укымаган. Башка телләрне дә яхшы белгән шагыйрь урыс теленнән алып, француз яки башка телләргә тәрҗемә ителгән Коръән китапларын укуы мөмкин, дип яза галимә. Кашталева Пушкинның Коръән эчтәлегенә таянып язылган барлык 9 шигырен дә төрле тәрҗемәләр белән чагыштырып карап, аларны шагыйрь Веревкин тәрҗемәсеннән файдаланып язган, дигән фикергә килә. Пушкин шигъфьләренең һәр юлын Коръән сүрәләре һәм аятьләре белән янәшә китереп чагыштырып, шигырьләрнең биштән бер өлеше Коръән сүзләренә турыдан-туры килә, ә тагын да бер өлеше бик охшаган була. Бу чагыштырулар нәтиҗәсендә Пушкинның 33 сүрә һәм 81 аятьне файдаланганлыгы исбат ителә.

Күренекле урыс әдибе, драматург һәм тәрҗемәче М.Веревкин (1732-1795 еллар) заманында Казанда гимназияләр мөдире дә булган, аның тырышлыгы белән Казандагы уку йортларында шәрыкь телләре укытыла башлаган. Соңрак ул Россия Фәннәр академиясе әгъзасы булып җитешкән, Екатерина II хөкүмәтендә тәрҗемәче булып хезмәт иткән. М.Веревкин Коръәнне урысчага Франциянең Мисыр һәм Төркиядәге илчесе Андре дю Рие тарафыннан француз телендә язылган «Алкоран о Магомете или Закон турецкий» дип аталган китабыннан күчергән. Шигырьләренә карата язган искәрмәләрендә Пушкин Коръәндә күп кенә хакыйкатьләр көчле һәм шигъри рәвештә язылган икәнен әйтә. Шагыйрьне бигрәк тә Коръәннең көйле булуы, әдәби телдә язылуы, анда тасвирланган шигьри күренешләрнен байлыгы кызыксындырган.

Пушкинның Ислам дине белән кызыксынуы. Коръәнне зур игътибар белән өйрәнүе, изге китапның хикмәтле эчтәлеге тәэсирендә иҗат итүе шәхси сәбәпләр белән дә бәйләнешле. Пушкин бабасының атасы — «Бөек Петрның гарәбе», мәшһүр Ганнибал мөселман булганын бик яхшы белгән. Бу турыда ул берничә әсәрендә яза.

Пушкинның борынгы әби-бабалары Африкага Мәккәдән күчеп киткән мөселманнар нәселеннән булсалар кирәк. Абрам Петрович Ганнибал (мөселманнар аны Ибраһим дип атаганнар) Абиссиниянең (Эфиопиянең төньяк-көнчыгыш төбәгендә) Лагона шәһәрендә мөселман диненә инанучылар гаиләсендә дөньяга килә. Аның атасы Төркиягә буйсынган җирнең кенәзе булган. Малай бик матур булганга, аны урлап, Төркиягә коллыкка сатарга алып киләләр. Анда 10 яшьлек малайны Россиянең илчесе сатып алып, патша Петр 1 гә бүләк итә.

Кара тутлы мөселман баласы һәм аның Ганнибал исемен алган нәселе Россиядә күренекле дәүләт эшлеклеләре һәм хәрби хезмәткәрләр булып җитешкәннәр, үзләренең мөселман нәселенә бәйләнешләрен онытмаганнар. Ганнибалларның өендә (Псков өлкәсе. Пушкинские горы авылы) хәзергә кадәр сакланып калган китаплар арасында француз телендә язылган Коръән да бар. Пушкин үзе дә шул Изге китапны игътибарсыз калдырмагандыр, дип уйлыйм.

Пушкинның Африка мөселманнары белән бәйләнеше турында тагын бер яңалык ишеттем. Санкт-Петербургта Ислам динен торгызуга багышланган халыкара мәҗлестә Африка вәкиле дә бар иде. Ул үзенең чыгышында Эфиопиядә яшәүче мөселманнарның бүген дә бөек урыс шагыйрен үзләренең туганы, якташы дип исәпләп, аның иҗаты белән горурлануларын әйтте.

Пушкинские горыда Пушкинның кабере… Пушкиннар Михайловское авылында яшәгәннәр, аларның күрше авылы Тригорскоеда алпавыт Осипованың йорты булган. Шагыйрь күршеләренә еллар буе бик зур ихтирам белән килеп йөргән, үзенең күп кенә әсәрләрен алар йортында иҗат иткән.

Йортның хуҗасы П.А.Осипова шагыйрь турында аналарча кайгыртучанлык күрсәткән. Шагыйрьнең һәлакәтенә бер айдан да азрак калган вакытта язган хатында аның сәламәтлеге өчен бик борчыла. Менә нәкъ шул П. Осиповага Коръәнгә ияреп язылган шигырьләрен багышлаган да инде.

Санкт-Петербург университетының Көнчыгыш факультетында бер урыс кызы, гарәп мәдәниятенең Пушкин иҗатына булган тәэсире турындагы теманы өйрәнеп, диссертация яклаган. Яшь галимә гарәп егетенә кияүгә чыгып, Людмила Эльмак исемен алып, Суданга күчеп киткән. Хәзерге көндә ул Хартум шәһәрендә яши икән. Людмила иренең гаиләсе Мөхәммәд пәйгамбәр нәселеннән икән. Людмила фәнни хезмәтендә Пушкин шигырьләренең гарәпчә язылган Коръән эчтәлегенә, Веревкин тәрҗемәсенә караганда, якынрак булуын ачыклаган. Шул нигездә галимә урыс шагыйренең гарәп теле белән таныш булуы мөмкинлеген күрсәтә. Пушкин гарәпчә укый-яза белмәсә дә. Коръәнне гарәп телендә укыганны тыңлагандыр, аңлагандыр, дигән фикер туа. Бәлки белгәндер дә, А.Грибоедов гарәп теле белән таныш булган бит.

Әнвәр Булатов

Читайте еще

Кабер ташы зур кирәкме?
Бездә хәзер кабер ташларын, рус халкыннан күреп, артык зур итеп ясата башладылар. Алай ук кирәкмәс иде, килешми бит мөселман халкына. Андый зур кабер ташын куярга шәригатебез рөхсәт итә микән әле? Каберләрне тәртиптә тоту - мәрхүм булганнарның варислары, якыннары өстендәге ...
Ирләргә алтын балдак кию ярыймы?
Белгәнебезчә, мөселман кешесенә алтын әйберләрне йөртергә ярамый, туйда кия торган алтын балдак хакында ни әйтерсез? Әгәр кеше туй балдагын киеп йөри икән, көмешне кисен. Көмеш балдак рөхсәт ителә. ("Кәеф ничек" газетасыннан)
Банан җәннәт җимеше.
“Вә җимешләре астан өскә хәтле тезелгән хуш исле банан агачлары арасында...” (“Вакыйга” сүрәсе, 29нчы аять). Банан – бик туклыклы продукт, аның 75%ын су, 1,3%ын аксым һәм 0,6%ын май тәшкил итә. Бананның калган өлеше исә төрл...
Балага исем кушу.
 Бала берничә көнлек булгач, аңа исем куелыр. Тәһарәт алып, уң колагына азан, сул колагына камәт әйтелер. Куелачак исемнең мәгънәсенә игътибар ителер. Матур исем куелыр. Аннан соң, Коръәни Кәримнән бер сүрә укылып, дога ителер. Баланың иленә, милләт һәм диненә файдалы кеше...
Гыйсә
Кадерле вә газиз балалар! Инде бу китабыбыз­ны шушы пәйгамбәр тормышына сәяхәт белән тәмамларбыз. Чөнки Гыйсә галәйһиссәламнән соң килүче пәйгамбәр, ул — Мөхәммәд галәйһиссәлам Ул инде бар­ча галәмгә, кешеләргә дә, җеннәргә дә җибәрелүче соңгы пәйгамбәр бу...
Черки генә димә...
"Шик юк ки, Аллаһ черки вә аннан башка хәшәрәтрәкләрне дә гыйбрәти мисал итеп китерергә тартынмас. Иманлы кешеләргә килсәк, алар мондый гыйбрәтле мисалларның Раббыдан килгәнлеген һәм ул мисалларның дөрес вә чын икәнен аңларлар. Кяферләргә килсәк, алар: - Аллаһ нинди максат ...
Сөләйман
Сөләймән  Давыдның улы иде. Аллаһ тәгалә аны пәйгамбәрләрдән кылып, Бер Аллаһка гына гыйбадәт кылуга чакыру белән йөкләде. Раббул- Гыйззә аңа кошлар һәм барча хайваннар телен бел­гертте һәм шулай ук җеннәрне аңа буйсындырып, аларны аның гаскәре вә хезмәтче...
Ибраһим СӘЛАХОВ. "Намаз"
Мөгаен, һәрбер кешенең күңел түрендә нинди дә булса бер үзенә генә хас яшерен сере була. Ул аны һичкемгә дә, хәтта үз-үзенә да ачып салырга теләми. Курка. Газаплана. Ояла. Һәм, ниһаять, иң ахырдан ул аны үзе белән кабергә дә алып китә — Мәңгелек Караңгылыкка... Кы...
Хәмер эчүдән тыелу.
Фәкыйһ р.г. үзенең иснәде белән Гобәйдулладан, ул Габдулла бин Гомәр р.г.дән риваять итә. Габдулла бин Гомәр р.г. әйтте:    «Кыямәт көнендә аракы эчүчене китерерләр. Аның йөзе кара, ике күзе зәңгәр, теле асылынган, күкрәгенә селәгәе агып тор...
"АЗАН" радиосы.
<br /> «Азан» интернет-радиосы тәүлек буе татар һәм рус телләрендә дини, әхлакый темаларга тапшырулар тәкъдим итә. Безнең максат — киң җәмәгатьчелеккә Исламның асылын, хакыйки кыйммәтен ачу. Тапшыруларыбызда без камил динебезнең сафлыгын, татулыкка, чисталыкка, мәр...
Коръән, догаларны ятлау шифалы
Адәм баласының баш миендә йөз миллиардларча төп ми күзәнәге һәм берничә триллион ярдәмче күзәнәк бар. Кеше аларның 12 процентын гына куллана. Ми эшчәнлеген мөмкин кадәр яхшырак файдалану һәркемнең үзеннән тора икән. Иң отышлысы - яттан өйрәнү. Мәсәлән, Япония мәктәпләрендә бар нәрс...
Онытмагыз - БӘРАӘТ кичәсе
Бәраәт кичәсе - гөнаһлардан котылу, бәхет һәм иминлек кичәсе. Төрле уңышлар, изгелекләр иңә торган көн булып санала. Нәкъ шушы көнне Аллаһ Тәгалә һәрбер кешенең язмышын билгели. Бу көнне кешеләрнең бер еллык бәхет-сәгадәтләре билгеләнеп куя. Бәраәт кичәсендә мәрхүмнәрнең гөнаһла...
Көдси хәдис
Әй Адәм баласы, үлем - ул ишек һәм бар кеше дә ул ишектән керәчәк. Әй Адәм баласы, үлем - ул савыт һәм бар кеше дә ул савыттан эчәчәк. Әй Адәм баласы, чынлыкта Мин сине ахирәт өчен яралттым һәм  синнән ахирәт гамәлләрен телим. Син калдыр дөнья эшләрен, дөре...
Нәрсә ул рия
Рия - ул бер гыйбадәтне Аллаһның ризалыгы өчен түгел, ә кеше ризалыгын теләп, кеше күрсен яисә ишетсен өчен кылу. Бу кешенең максаты дан яулау һәм казаныш табу, ягъни ул бик яхшы һәм изге, ул имеш беркайчан да һәм беркемгә дә яманлык эшләми торган бер фәрештә шикелле кеше. ...
Гошер нәрсә ул
Аллаһы Тәгалә җирләрне-күкләрне бар итте һәм  әйтте: "Җир-күкләрне һәм алар арасында булган  бөтен нәрсәләрне адәм баласы өчен яралттым, адәм  баласына хезмәт итәр өчен яралттым". Аллаһ Раббыбыз адәм баласын яралтканнан сон: "Мин адәм балаларын бу дөньяга сынар өчен яра...
Корбан темасына әңгәмә
Сезнең игътибарга Рөстәм хәзрәт Шәйхевәлиев белән корбан темасына әңгәмә тәкъдим итәбез. 2013 ел.  Әңгәмәдәш – Нияз Сабирҗанов. ДУМ РТ сайтыннан алынды. Корбан бәйрәме – ислам дөньясында иң олы, мөбар...
Гыйлем - гомер яктысы
"Гыйлем белән гамәл итүне үзеңә гадәт кыл, әгәр галим гыйлемне гамәлдә кулланмаса, ул рухсыз бәдәнгә охшый", — шундый сүзләрне имамыбыз Әбү Хәнифә әйткәне бар. Билгеле ки, Ислам кешеләрне гыйлем алуга этәрүче диндер. Моңа гыйлем өйрәнергә өндәгән аятьләр...
Мөхәррәм ае
Мөхәррәм ае - мөселман календаренең беренче ае санала. Мөхәррәм ае керү белән мөселманнарның яңа елы башлана. Әлеге бөек ай турында Коръәндә дә Сөннәттә дә күп искә алына. Шуңа күрә бу айда һәр мөселман күп изгелекләр эшләп калырга тырышырга тиеш. Бөек им...
Җомга хөтбәсе һәм догалары
ҖОМГА НАМАЗЫ Җомга намазын уздыру хөтбәләр. Җомга намазында ике хөтбә укылыр. Җомганың беренче хөтбәсе - фарыз булган хөтбә. Икенче хөтбә исә - сөннәттер. Хөтбәне укучы кеше (хатыйб) җомганың беренче сөннәт намазын мөнбәргә якын бер җирдә, ...
Һиҗрәт кичәсе
Һиҗрәт кичәсе сафар аеның егерме җиденче кичедер. (быел 2015 елда 8-9 декабргә туры килә) Пәйгамбәребез Мөхәммәд галәйһиссәлләмнең Аллаһы Тәгалә кушуы белән, кяферләр җәфасыннан котылу өчен, Мәккә шәһәреннән Мәдинә шәһәренә күчәргә ниятләп юлга чыккан көнедер. Ул көн Расүлуллаһның ...
Сәҗдә кылу
Коръән Кәримдә 14 җирдә сәҗдә аяте бар. Бу сүрәләрнең берсен күңелдән ятларга уйлаганда, көнгә бик күп укырга туры киләчәк. Барысында да сәҗдә кирәк буламы, әллә укып туктаганда гына ярыймы? Әлбәттә, шушы сәҗдә аяте кергән сүрәне ятлаганда бик күп тапкыр кабатлаулар булачак...
Аллаһ юлында көрәшүче мөслимәләр
Ир кешеләр кебек үк хатын-кызлар дә Аллаһыга ышанганнар, дин юлында үзләрен корбан иткәннәр. Шундый иман Өмме Күлсүм бинт Гукъбәне Мәккәдән Мәдинәгә күчәргә этәргән. Ул моны Пәйгәмбәр гәләйһиссәләм белән мөшрикъләр арасында Ходайбиядә килешүе төзелгәннән соң эшләгән. Шул солых нигезен...
Мөхәммәд галәйһиссәлам — беренче урында
Америка галиме Майкл Хартның «Тарихтагы иң бөек йөз шәхес. Тәртип буенча тезелгән» исемле китабында сүз үтә акыллы, талантлы, шәфкатьле яки явыз кешеләр турында гына түгел, ә инсаният дөньясына зур йогынтысы булган затлар турында бара. Беренче басмага беренче итеп Мөхәммәд галәйһис...
Сихер белән шөгыльләнүче кешенең урыны җәһәннәмдә
Әгәр кеше - берэрсе сораган эйберне, эйтик, сөйдергечне ясап бирсэ, (яки ике кешене кавыштыру өчен ясалса да) бу инде сихер була. Гаиләне саклар өчен дип ялварсалар да, бу барыбер сихер булып кала бирэ. Ә сихер белән шөгыльләнү иң зур гөнаһлардан санала. Сихерчегә кичерү юк. Шәригать ...
Updated: 09.11.2017 — 00:11

Поиск

Игелек.ру © 2017
Яндекс.Метрика