Лениногорск ilnarnk@bk.ru e3443e

ДАРУ ҮСЕМЛЕКЛӘРЕ

Канлы үлән үлемнән алып калды

Май башында дачага йөртүче рейс автобусын көтеп торганда, яныбызга кечкенә буйлы, җыйнак гәүдәле, елтыр кара күзле, карап торышка 70 яшләр тирәсендәге бер карчык килеп туктады. Кул арбасы тартып җил-җил атлап килгәнгә, бит очлары яш кызларныкыдай алсуланып чыккан, көләч йөзеннән нур…
ДАЛЕЕ

Кавын-карбызның файдасы

Сезонында карбыз белән кавынны ашап калырга кирәк. Алар сәламәтлек өчен файдалы. Организмны шлаклардан һәм токсиннардан чистарталар   Кавында серотонин (бәхет гормоны) бүленеп чыгуга ярдәм итүче матдә бар. Шуңа да аны ашагач кәеф күтәрелә. Ул шулай ук иммунитетны ныгыта, матдәләр алмашын…
ДАЛЕЕ

Солы белән дәвалану

Кешеләрнең солы белән туклануы турында борынгы Рим табибы Гален язган. Диоскорит солы ярмасын — компресс кую өчен, лайлалы сыекчасын ютәлдән, боткасын эч китүдән кулланырга тәкдим иткән. Гипократ солыны чәй эчкән кебек эчәргә киңәш биргән. Атаклы француз галиме Жан Де С.…
ДАЛЕЕ

Укроп нинди чирләрдән файдалы

Гипертония (югары кан ба­сымы) авыруыннан укроп үләне төнәтмәсе яхшы булы­ша:  1 аш кашыгы киптереп ваклаган үләнгә 150-200 мл (1 стакан) су кайнатып са­лып, 15-20 минут төнәтеп сө­зәләр. 1 стакан төнәтмәне көн дәвамында 3 мәртәбә­гә бүлеп, ашарга ярты сәгать кала эчәләр. Әлеге…
ДАЛЕЕ

Топинамбурның файдалы үзенчәлекләре

Топинамбурның шикәр диабеты, ашканы асты бизе, ашказаны җәрәхәте, кан басымы күтәрелү кебек авырулардан файдасы бик зур. Ул организмдагы нитратларны тозларны эретеп тарката, матдәләр алмашын яхшырта. Топинамбур (җир грушасы) хакында тулырак мәгълүмәт Организмнан тозларны чыгару. 1-1,5 килограмм яшел масса (яфрак, сабак)…
ДАЛЕЕ

Инҗир (инжир обыкновенный).

Тутчалар семьялыгыннан аз тармаклы, юан, сөтчел сыекчалы ботаклы куак яки зур булмаган агач. Яфраклары алмаш торышлы, түгәрәгрәк, өч-җиде калаклы, озынлыкка — 15 см га, киңлеккә 12 см га кадәр, өстән куе яшел, кытыршырак, астан соргылт-яшел, йонлач, озын юан саплы. Чәчәкләре груша формасындагы…
ДАЛЕЕ

Көнбагыш, беръеллык көнбагыш. Подсолнечник однолетний

Оешма чәчәклеләр семьялыгыннан туфракка тирән үтеп кергән үзәк та­мыр системалы куәтле берьеллык үсемлек. Сабагы туры, ботаксыз яки аз ботаклы, 3 м биеклеккә җитә, ул бер түгәрәк — баш белән тәмамлана яки ботакларда берничә данә кеч­кенәләре дә була. Яфраклары алмаш торышлы,…
ДАЛЕЕ

Ананас

Бромелиячәләр семьялыгыннан булган бу үсемлекнең культуралы төре берәү генә—чын ананас. Ул җир шарының барлык тропик өлешлә­рендә үстерелә. Дөнья продукциясе­нең 75% ын диярлек Гавай утраула­ры бирә. Ананас — күпьеллык көчле үлән­чел үсемлек. Тамыр системасы бик үк көчле түгел. 30—125 см биеклеккә үсә,…
ДАЛЕЕ

Авокадо

Авокадо — дәфнәчәләр семьялы­гыннан 8—10 (20—25) м га җитеп үсә торган мәңге яшел тропик агач. Күпсанлы авокадолардан төп ике төр — Америка һәм Мексика төрләре культуралаштырылган. Яфраклары каты, йомыркасыман, кырыйлары тигез, Америка авокадосының яфрагы озынлыкка — 25 см һәм киңлеккә…
ДАЛЕЕ

Шомырт (Черемуха обыкновенная)

Роза чәчәклеләр семьялыгыннан биеклеге 10 м га җитә торган, куе ябал­дашлы зур булмаган агач яки зур куак. Кәүсәсенең кайрысы кара-соры, яшь ботакларыныкы кызгылт-көрәнсу. Яфраклары алмаш торышлы, эллипссыман, озынлыгы — 5—10 см, киңле­ге — 2—6 см, кыска саплы, җәймә төбендә ике бизе…
ДАЛЕЕ

Кычыткан, ике өйле кычыткан. ( Крапива двудомная )

Кычытканчалар семьялыгыннан шуышма тамырчалы, чага торган үләнчел үсемлек. Сабаклары туры, 20 см га кадәр биеклектә, дүрт кыр­лы, яфраклары кебек үк, каты төкчәләр белән капланган. Яфраклары кара-каршы торышлы, йомырка-ланцетсыман, озынлыкка — 15 см га, киңлеккә 8 см га кадәр, пычкы читле.…
ДАЛЕЕ

Чөгендер ( свекла обыкновенная )

Алабутачалар семьялыгыннан икееллык үсемлек. Беренче елда эре, озын саплы яфраклар кәрзине һәм төрле форма, күләм һәм төстәге, ха­лык телендә тамыразык дип йөртелә торган итләч тамыры үсә. Икенче елда биек, ботаклы, күп яфраклы, тар­мак очларында икешәр-бишәр булып утыручы күпләгән чәчәкләре булган…
ДАЛЕЕ

Әфлисун (Апельсин сладкий, или китайский)

   Әфлисун — сәдәф утычалар семья­лыгыннан мәңге яшел микориза (микориза — аерым үсемлекләрнең тамырларында була торган, туфрактагы көл элементларын һәм азот кушылмаларын үзләштерергә ярдәм итүче гөмбәчел җепселләр) ага­чы. Ватаны — Көньяк-Көнчыгыш Азия (Кытай, Һиндстан). Тропик һәм субтропик илләрдә үстерелә. Кыргый…
ДАЛЕЕ

Өрек (Абрикос обыкновенный)

Роза чәчәклеләр семьялыгыннан 15 м га һәм аннан да биегрәккә җитә торган зур агач. Азиядә аның 7—8 төре таралган. Гади яки культура­лы өрек аеруча кыйммәтле санала. Өрек агачы бик үк төз булмаган кәү­сә һәм ябалдашлы; карт агачларның кайрылары буйга яргаланган,…
ДАЛЕЕ

Тигәнәкчек ( Репешок обыкновенный )

Роза чәчәклеләр семьялыгыннан юан тамырчалы һәм 1 м га кадәр би­еклектәге туры утыручы сабаклы күпьеллык үләнчел үсемлек. Яфракла­ры алмаш торышлы, өзек-өзек каурыйсыман, вак яфракчыклары тирән пычкы читле, өске яклары куе яшел, җыерчыклы, аскы яклары якты сары, куе төкчәле. Үсемлекнең сабаклары…
ДАЛЕЕ

Үгез күзе. ( Арника горная )

Оешма чәчәклеләр семьялыгыннан кызгылт-көрән төстәге нечкә һәм күп тармаклы, кыска тамырчалы күпьел­лык үләнчел үсемлек. Сабагының би­еклеге 30—80 см, туры, гади яки бер­ничә кара-каршы ботаклы. Тамыр яны яфракларының саны — 6—8; алар озынча түгәрәк, куе яшел төстә, кәрзин хасил итәләр; сабак…
ДАЛЕЕ

Торма, игүле торма (Редька посевная)

Әвернә чәчәклеләр семьялыгын­нан бер-яки икееллык яшелчә үсем­лек. Беренче елда төрле формадагы юан итләч тамыры һәм тамыр янын­дагы лирасыман яфраклар төркеме үсә. Соңыннан (беренче яки икенче елда) сабагы үсә һәм анда күпләгән ак, алсу, шәмәхә төстәге чәчәкләр барлыкка килә. Җимешләре —…
ДАЛЕЕ

Түндербаш, тимгелле түндербаш, елан уты (Болиголов крапчатый)

Чатыр чәчәклеләр семьялыгыннан булган тимгелле түндербашның яман шеш авыруларына каршы могҗизалы тәэсире күптәннән билгеле. Үз ва­кытында Гиппократ та аны уңышлы кулланган. Ә Австрия, Германия, Франция, Венесуэла, Греция, Испа­ния, Мексика, Португалия, Румыния,Чили һәм башка кайбер илләрдә бу үсемлекне рәсми медицинада яман…
ДАЛЕЕ

Үги ана яфрагы (Мать и мачеха обыкновенная)

Оешма чәчәклеләр семьялыгыннан озын, горизонталь, күп тармаклы та­мырчалы күпьеллык үләнчел үсемлек. Сабаклары туры, биек түгел, кабырчыксыман, тармаксыз, көрәнсу, чәчәк кәрзине белән тәмамланучы куе яф­раклар белән капланган. Тамыр яны яфраклары түгәрәк-йөрәксыман, ди­аметры 25 см га җитә, кырыйлары чокырлы-тешле, өсте яшел, шәрә,…
ДАЛЕЕ

Җикәнбаш ( Рогоз широколистный )

Җикәнбашчалар семьялыгыннан 2 м га кадәр биеклектәге юан шуышма тамырча­лы күпьеллык үләнчел үсемлек. Сабагы Юан, буынтыксыз. Яфраклары озын, кыяк- сыман, җиңсәле, 4 см га кадәр киңлектә, сирәк кенә өч кырлы. Чәчәкләре бик вак, бер җенесле, чәчәк тирәлекләре юк, кара бәрхетсыман,…
ДАЛЕЕ

Җир грушасы (Топинамбур)

 Җир грушасы — көнбагыш ыруыннан күпьеллык үсемлек. Туган җире — Төньяк Америка. Европада XVII гасырдан игә башлыйлар.  Җир грушасының сабагы 2—3 м га җитә, көнбагышныкына охшаган сары чәчәкләренең диаметры 5—6 см, урта полосада орлыкланмый. Бүлбеләренең формасы (сортына карап) озынча түгәрәк,…
ДАЛЕЕ

Җир тамыры, кылыч үлән (Аир обыкновенный)

Җир тамыры — ароидчалар семьялыгыннан күпьеллык үләнчел үсемлек. Тамыры күп тармаклы, горизонталь-шуышма, эче ак, йомшак, губкасыман; тышы соргылт-сары яки соры-яшел, нечкә бау сыман күпләгән тамырлары бар. Яфраклары ачык-яшел, кыяклы очлы, итләч, үзәк тамырның өске өлешеннән бәйләм булып үсеп чыгалар. Чәчәк…
ДАЛЕЕ

Һиндыба (Буын чәчәк) Цикорий обыкновенный.

Оешма чәчәклеләр семьялыгыннан бар­лык вегетатив органнарында сөтчел сыекча булган, үзәк тамырлы, биеклеге 1,5 м га җитә торган биек, гадәттә тармакланган сабаклы икееллык һәм күпьеллык үләнчел үсемлек. Ботаклары нык читкә тайпылган, өскә таба бераз нечкәрәләр. Тамыр тирәсе яфраклары кисек-каурыйсыман, сирәк кенә…
ДАЛЕЕ

Җитен (Лён обыкновенный)

Җитенчәләр семьялыгыннан 120 см га кадәр биеклектәге берьеллык үлән­чел үсемлек. Сабагы туры, нечкә, өске өлеше генә яки астан ук ботак­лы. Яфраклары күп, алмаш торыш­лы, кылычсыман яки кылыч-ланцетсыман, утырма, күкселрәк төстә. Чәчәкләренең диаметры 1,5—2 см, зәңгәр яки күк, карарак сеңерчәле, озын,…
ДАЛЕЕ