чистотел

Канлы үлән үлемнән алып калды

  • Май башында дачага йөртүче рейс автобусын көтеп торганда, яныбызга кечкенә буйлы, җыйнак гәүдәле, елтыр кара күзле, карап торышка 70 яшләр тирәсендәге бер карчык килеп туктады. Кул арбасы тартып җил-җил атлап килгәнгә, бит очлары яш кызларныкыдай алсуланып чыккан, көләч йөзеннән нур балкыган әбекәй Бриллиант исемле икән. Автобусны бик озак көттек, ул арада сүзчән әбекәй, үз башыннан үткән гыйбрәтле хәлне сөйләп, шаккатырды.

Сиксән яшем туларга өч кенә көн калды инде, — дип башлады ул сүзен. — Япа-ялгыз карчык мин. Картым мәрхүм. Ире ташлап чыгып киткәч, бердәнбер кызым эчеп әрәм булды. Оныгым Мәскәүдә университетта юристлыкка укый. Шул өмет йолдызыма аз булса да бу­лышыйм дип, бакчамны һич кенә дә ташлыйсым килми әле. Хәрәкәттә — бәрәкәт бит. Бакчам гомеремне озайта, чирләргә ирек бирми.

Сиңа сер итеп кенә сөйлим, мон­нан егерме ел элек үлә яз­дым, бик нык шешендем. Ба­вырым эштән чыгып, бөтен җиремә сары су тулган иде, врачлар яман чир таптылар. Операция ясарга соң инде, чирең азган, дүртенче стади­ядә дип Кремль астындагы больницадан кире бордылар. Кызыма: "Әниеңнең күп бул­са бер айлык гомере калган, көчле дарулардан өзмәгез, хәле начарайса, "Ашыгыч яр­дәм" чакыртыгыз, сызлануын баса торган наркотиклы укол салып китәрләр", — дип әйт­кәннәр.

Һай, ул көннәр… Аягыма басарга хәлем юк, ни ашасам да косам, су эчәм дә, су эчәм, чөнки бөтен эчем яна, гөберле бака кебек кү­бендем. Якыннарым кайгы­ра, тик булыша гына алмый­лар. Гомерем бетмәгәнгәдер инде, шул язда киявебез Дмитрий "Дальние сады"дан дача сатып алды. Ялга каршы өйдә үземне генә калдыра алмаганга күрә, мине дә үз­ләре белән бакчага алып ба­рырга мәҗбүр булдылар. Кызым: "Әни, саф һава су­лап, чәчәкләр иснәп кайтыр­сың, күңелең күтәрелер", — диде.

Килеп җиттек бакчага. Кияү, алмагач күләгәсенә па­лас җәеп, мине шунда кү­тәреп чыгарып утыртты. Бак­ча шау чәчәктә, көн аяз, дө­нья ямьле, ә үзем кара кай­гыда: соңгы сулышым кисе­лергә күп калмаганлыгын ча­малыйм… Чарасызлыктан күз яшьләрем акты. Нихәл итим, торып йөрергә хәлем булма­гач, күзле бүкән кебек уты­рам шулай. Әйләнә-тирәмне каплап алган сап-сары чәчәк­ле биек үләндә бал кортлары безелдәшкәнне күзәтәм. Шул вакыт капкабыздан ак яулык­лы, илле-илле биш яшьләр чамасындагы сөйкемле генә бер хатын керде. Балаларыма бакчасын саткан элеккеге хуҗабикә Сәгъдәнә булып чыкты ул. Кызымнан рөхсәт сорап, әлеге сары чәчәкләрне кайчы белән кисеп, нәни кәрзиненә тутыра башлады.

— Гаеп итмәгез инде яме, бераз гына җыям, сезгә дә калдырам, — диде ул. — Мең төрле чирдән котка­ручы хикмәтле канлы үлән бит бу. Чәчәк-сабакларын май аенда җыйсаң, аеруча файдалы. Аракыга салып төнәтеп, бик шифалы дару ясап куям мин аннан. Күп­тәннән ансыз тора алмыйм. Тешем сызлый башласа, ур­тым шешеп чыкса, шуның белән авыз чайкыйм. Берәр җиремә чуан чыкса, шуның төнәтмәсен ябам. Шешләрне бик әйбәт суыра ул. Бакчада эшләгәндә, кулым җәрәхәт­ләнсә, чи үләнне сыгып, суын ярага тамызам. Йод сыман яндырып ала да, ки­селгән җиреңнең төзәлгәнен сизми дә каласың. Аяк- кул­лардагы сөялләрне, тире ас­тындагы зур төерләрне, тән­нән кабарып торган миңнәр­не дә бетерә ул. Моннан өч ел элек ирем Хәйретдиндә яман шеш тапканнар иде. Шушы даруны тамчылап эчертеп, аны ашказаны бе­лән үңәчендәге шешеннән коткардым. Табибларга ба­рып күренгәч, исләре китте. Чирнең эзе дә калмаган! Ал­лага шөкер, ирем хәзер ис­ән-сау. Терелгәч, йөгереп кенә йөри. Балалар да, үзем дә сөенеп бетә алмыйбыз.

Бу хатынны шаккатып тыңладым. Аннан кызымнан шул дару үләнен җыеп, тө­нәтмә ясавын үтендем. Ничек эчәргә кирәклеген теге хатын өйрәтеп калдырды. Кырык көн эчкәч, тәнәфес ясап ал­дым. Агулы үлән башта кос­тырды. Тик мин дәваланудан туктамадым. Аннан акрынлап аяк-кулларымдагы, корса­гымдагы, битемдәге шеш­ләрем кайта башлады. Эчем­нең авыртуы басыла төште. Шешенгәч, әйтсәң, кеше ышанмас, гәүдәм 96 килога җиткән иде, ә сау чактагы авырлыгым симез сарык түшкәсеннән артык түгелдер, билләһи. Шешләрем беткәч, шыр сөяккә калдым, тирем буш капчык кебек салынып төште. Карачкыга әйләндем, почык борыным гына утырып калды, күзләр эчкә батты.

Анысы шул кадәр генә, иң мөһиме — тоташ сызланудан туктадым. Акрынлап тамак­тан ризык үтә башлады. Эчкә бераз җылы керде, тырнак очы кадәр генә булса да, яшәүгә өмет уянды. "Әллә коточкыч яман чирне җиңеп чыгып киләм микән?" — дим. Бакчамдагы хикмәтле үлән вакытсыз үлемнән тәки алып калды бит мине! Янәдән аяк­ка басармын, сиксәнгә җитәрмен дип кем уйлаган!

Журналист икәнлегемне белгәч, әбекәй гыйбрәт өчен бу хакта язып чыгуымны үтенде. Дөнья куып, эш май­тарып, эт урынына чаба тор­гач, очраклы юлдашымның гозерен онытып җибәргән­мен. Берүк гафу итә күр ин­де, Бриллиант әбекәй! Соң булса да уң булсын дип, бү­ген кулыма каләм алдым. Язарга керешкәнче медицина белешмәлекләрен, халык дә­вачылары турындагы язма­ларны, медицина энциклопе­диясен актардым, Интернет­тан кызыклы мәгълүматлар тупладым.

Канлы үләннән ясалган даруларның шифасы турын­да борынгы әби-бабалары- быз да белгән, им-томчылар, халык дәвачылары аның су­дагы төнәтмәләре белән күп­төрле чирләрне, аерып әйт­кәндә, тире авыруларын дә­валаган икән. Бүгенге көндә дә аны кулланучылар байтак. Чирләрне алдан кисәтү йө­зеннән, шау чәчәкле сабакла­рын миллек пешекли торган ләгәндә төнәтеп, шуны мунча кергәндә аз-азлап кына юына торган суыңа катнаштырсаң яхшы. Шәхсән үзем, май кы­чытканы белән канлы үләнне урып, мунча чоланына көл­тәләп асып киптерәм. Мунча себеркесе бәйләгәндә, 1-2 са­багын миллеккә кыстырып калдырам. Бакчада эшләгән­дә, кулым киселсә, корт чак­са, черки тешләсә, шушы үлән сабагын сындырып, кызгылтсу сыекчасын ярага сөртәм. Оныгым Фәнил шу­ны сөртеп, кулындагы сөялен бетерде.

Белгечләр фикеренчә, канлы үлән составында кеше организмында чирләр китереп чыгаручы микроор­ганизмнарны, зарарлы бакте­рияләрне юк итәргә сәләтле егермедән артык агулы матдә бар. Фармацевтлар аның төнәтмәсен папилломаларны, миңнәрне сөялләрне юк итә торган "Папиллайт" даруын ясаганда куллана икән. Канлы үлән сыгынтысы бактерицид мазҗларга кушыла, лейкопластырларга сеңдерелә. Бу составны ялкынсынуга көзән җыеруга каршы торучы, төрле шешләрне дәвалауда кулланылучы, кычынуны авыртуны басучы, нервларны тынычландыручы, үт суын һәм сидек кудыртучы, җәрәхәтләрне төзәтүче дарулар ясаганда катнаштыралар. Русларның канлы үләнне "чистотел" дип атавы очраклы хәл түгел. Ул зарарлы гөмбәчекләр ките­реп чыгарган тире авырула­рын дәвалауда дерматоло­глар тарафыннан күптәннән киң кулланыла. Галимнәр аның яман шеш күзәнәкләре үсешен туктату, метастазлар таралуын йөгәнли алу үзле­ген ачкан, шунлыктан онко­логия өлкәсендә куллана башлаганнар.

Канлы үләнне суда төнә­теп эчеп, спиртка салып дару ясап була икән. Интернетта төнәтмә яса­уның менә нинди рецептына юлыктым. Ярты литрлы пы­яла банка яки шешә тулганчы яңа өзелгән яки киптерелгән канлы үләнне турап тутырыр­га һәм өаенә аракы коярга. Өстен томалап караңгы урынга куеп ике атна төнәт­кәннән соң, 150 мл үлән тө­нәтмәсенә 350 мл аракы өс­тәргә. Әзер даруны ашар ал­дыннан көнгә өч мәртәбә эчәргә тәкъдим ителә. Көчле агудан ясалганга, бу даруны бик саклык белән генә кул­ланырга кирәк. Нибары 1 тамчы тамызып эчә башлар­га, дозаны көн саен күбәйтә барып, 5 тамчыга җиткере­ргә, көнлек дозаны 15 тамчы­дан арттырмаска кушылган. Әлеге даруны яман һәм га- дәти шешләрне, ревматиз­мны, ашказаны, уникеилле эчәк җәрәхәтен, бавыр белән т куыгын, колит, энтерит ке­бек эчәклек чирләрен дәва­лау максатыннан эчәргә ки­ңәш ителә. Аны эчкәч поли­плар юкка чыга, ә иртәле- кичле сөрткәндә сөялләр, кондиломалар, миңнәр ки­беп кубып төшә, диелгән. Төрле дерматозлар, ирен чабырулар, хәтта псориаз кебек озакка сузылучан тире авы­руы азынганда әлеге төнәтмә файда бирә, дип язылган. Халык дәвачылары теш урт­лары ялкынсынуын бетерү өчен әлеге эликсирны кулла­на. Канлы үләннең судагы төнәтмәсе организм өчен зы­янсызрак, ә нәтиҗәлелеге түбәнрәк санала. Шулай да, аның спирттагы көчле төнәт­мәсен суда ясалганын куллан­гач чирдән котылып булмаган очракта гына (соңгы чиктә генә) эчәргә киңәш итәләр. Даруның теләсә-кайсысы бер җиреңне төзәтсә, икенче ор­ганыңа зыян салмый калмый шул. Башыңа бәла төшеп, яман чиргә тарысаң, көчле дарулар эчмичә терелеп бул­мый бит, шул исәптән, канлы үлән, түңдербаш кебек агулы үләннәрдән ясалганнарын да.

Кадерле дусларым, бу мәкаләне укып чыккач, та­библар белән киңәшләш­мичә, канлы үлән төнәтмә­се ясап, аны үз белдегегез белән эчә башламагыз та­гын! Каш ясыйм дип, күз чыгара күрмәгез!

Хәмидә ГАБДУЛЛИНА, Татарстан яшьләре газетасыннан